Phân tích truyện ngắn Mùa lạc của Nguyễn Khải Tuyển chọn những bài văn hay Phân tích truyện ngắn Mùa lạc của Nguyễn Khải. Với những bài văn mẫu…

Bạn đang xem: Phân tích truyện ngắn Mùa lạc của Nguyễn Khải Tuyển chọn những bài văn hay Phân tích truyện ngắn Mùa lạc của Nguyễn Khải. Với những bài văn mẫu… tại thomo.vn Tuyển chọn …

Tuyển chọn những bài văn hay Phân tích truyện ngắn Mùa lạc của Nguyễn Khải. Với những bài văn mẫu rực rỡ, cụ thể dưới đây, các em sẽ có thêm nhiều tài liệu hữu ích phục vụ cho việc học môn văn. Cùng tham khảo nhé! Phân tích truyện ngắn Mùa lạc của Nguyễn Khải.

Dàn ý phân tích truyện ngắn Mùa lạc của Nguyễn Khải

1. Mở bài

Giới thiệu tác giả, tác phẩm.

2. Thân bài

a. Số phận của nhân vật trung tâm – chị Đào:

      – Ngoại hình xấu xí “hai con mắt hẹp và dài đưa đi đưa lại rất nhanh, gò má cao đầy tàn nhang, và hàm răng đen nhờ nhờ hơi nhô ra ngoài môi”, dáng “sồ sề”, chân ngắn.

      – Lấy chồng sớm, chồng bỏ đi biền biệt, nghiện rượu chè, cờ bạc, rồi chết sớm, đứa đàn ông hai tuổi thế nhưng nó cũng bỏ chị nhưng mà đi nốt vì bệnh sài, chị trở thành người nữ giới cô độc, ko nhà ko cửa, chơ vơ trên đời với nhiều nỗi cực khổ.

      – Chị sống với kiếp lênh đênh “đòn gánh trên vai, tối đâu là nhà, ngã đâu là giường” khốn khổ, thiếu thốn với “Mùa hè vài cái áo cánh nâu vá vai, mùa đông một chiếc áo bông đã bạc”, chân đi khắp chốn.

      – Muốn chết cho đời hết nặng nhọc, khốn khổ đó thế nhưng “đời còn dài nên phải sống”.

=> Chị Đào là một người phụ nữ kiên cường, mạnh mẽ và có sức sống tiềm tàng mãnh liệt, trải qua nhiều xấu số thế nhưng chị chưa từng buông xuôi cuộc đời mình, vẫn miệt mài siêng năng lao động để nuôi sống bản thân.

      – Những xấu số, mất mát và thiếu thốn cả về vật chất lẫn ý thức đã khiến chị có cái vẻ “táo tợn và liều lĩnh, ghen tuông tị với mọi người và hờn giận cho thân mình”.

b. Cánh cửa cuộc đời mở ra lúc chị Đào lên nông trường Điện Biên:

      – Chị Đào ko còn phải chịu cảnh lênh đênh nay đây mai đó, bốn bể là nhà, chị được hòa vào cái thú vui lao động, phấn đấu và thi đua, tâm hồn chị đã bứt đi được cái cảm giác lạc lõng và cô độc.

      – Thân thiết được với Huân một anh chàng kém chị 25 tuổi, đẹp trai nhất nông trường. Sự khỏe mạnh, vui tính, khôn khéo, đa tài của Huân đã thắp lên cho cuộc đời chị nhiều thú vui trong lao động.

      – Chị vẫn mang trong mình nhiều tự ti tự ti cái nỗi buồn lòng của một người nữ giới xấu, sắp qua tuổi xuân thì, nhưng mà lại cứ độc lai độc vãng, ko chồng con, ko được người nào ngó ngàng mến thương.

       Ko khuất phục trước số phận, có niềm tin mãnh liệt vào tương lai:

      + Chị mạnh mẽ bác lại và dường rất điềm nhiên trước cuộc đời lắm gai góc của mình, ko buồn nhún nhường, chị tự tin nhưng mà thành thơ, thành vần rằng “Huê thơm bán một đồng mười. Huệ tàn nhị giữa giá đôi lạng vàng”.

      + Có ý thức về cái trị giá của mình, có lòng tự trọng của một người nữ giới dù ko đẹp nhưng tâm hồn đẹp, hăng say lao động, siêng năng chịu khó hơn bất kỳ người nào.

      + Khát khao kỳ vọng về một cuộc sống hạnh phúc, được mến thương, đùm bọc.

=> Bộc lộ rõ nét nhất về sự hồi sinh sự sống trong tâm hồn chị Đào.

c. Bước ngoặt trong cuộc đời chị Đào:

      – Có một người đàn ông mới gặp vài lần viết thư ngỏ lời với chị bằng những lời lẽ nhưng mà chị cho là “táo tợn”, là “khinh thường”. Những lá thư ngỏ lời đó đã khiến chị vui một “nỗi vui sướng kỳ lạ rào rạt ko thể nén lại nổi…”.

      – Chị xúc động và hạnh phúc vì cái chuyện vui đột ngột tới trong đời, và tâm hồn chị đã mở màn “thức tỉnh những nỗi khát khao yêu đương, khát khao hạnh phúc nhưng mà chị cố hắt hủi, vùi nén một cách bất lực từ ngót chục năm trời nay”.

      – Tưởng tới cảnh chung đụng với con riêng của chồng, những tính toán về cuộc sống sau thành thân,…

      – Chị có một cái nhìn rất thiện cảm với mối tình của Huân và Duệ, chị thấy họ thật xứng đôi phải lứa, và chị ra sức vun vén, đắp đầy cho cái tình cảm ngỡ trót lọt nhưng mà nhiều gai góc.

      – Chị cảm thấy vừa lòng với ông thiếu úy, và cuộc đời họ đã gắn với nhau lúc vào vụ gieo ngô, chị đã có một gia đình mới, một bàn tay đàn ông chở che, mến thương, chị lấy đó là hạnh phúc và hợp tình.

d. Tư tưởng truyện:

      – Sự hồi sinh của con người: Một người phụ nữ kém sắc, góa chồng, sắp hết tuổi xuân như chị Đào, tới anh Huân với “những khát khao, những ước mơ đốt cháy trái tim”, tới cả anh thiếu úy Dịu góa vợ, có đứa con riêng, đã lớn tuổi nhưng vẫn dám mạnh mẽ viết thư ngỏ lời “táo tợn” cho chị Đào nhằm vun vén một hạnh phúc mới.

      – Sự sống hồi sinh của tổ quốc trên mảnh đất Điện Biên: Mấy năm trước còn là bãi chiến trường hoang lạnh đầy mảnh vỏ bom đạn, dây thép gai, hầm hào,… Nay thay vào đó là “khu nhà nữ người lao động rộn rịp người ra vào, nhộn nhạo những tiếng cười, tiếng mời chào, tiếng đấm tay thùm thụp”, cùng với những cánh đồng lạc, ngô xanh tươi, những con người lao động miệt mài, hăng say.

=> Tất cả những biểu lộ rõ rệt đó đã cho thấy sự hồi sinh mạnh mẽ, thay da đổi thịt của cả tổ quốc và con người sau mấy chục năm trời nghiệt ngã và thực sự “cuộc sống lớn lao đã trở lại rồi”.

3. Kết bài

Nêu cảm nhận.

Phân tích truyện ngắn Mùa lạc của Nguyễn Khải – Mẫu số 1

      Cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc thắng lợi, miền Bắc đứng lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, trở thành hậu phương vững chắc cho miền Nam tranh đấu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Trong ko khí sôi nổi lao động và kiến thiết tổ quốc, nhiều thanh niên đã tự nguyện rời xa quê hương đi tới những vùng đất mới bước vào công cuộc khẩn hoang canh tác đầy vất vả nhưng vinh quang, biến những mảnh đất khô cằn, bị bom đạn tàn phá suốt mấy chục năm thành những khu nông trường phì nhiêu góp phần dựng xây kinh tế nước nhà. Hòa chung với ko khí xung phong đó, giới văn nghệ sĩ lúc bấy giờ cũng nảy ra những quan niệm mới trong sáng tác, phải tích cực xung phong đi tới những vùng đất mới của tổ quốc để khai thác được hết những vẻ đẹp của quê hương, của con người trong thời khắc mới của Tổ quốc. Chính vì thế Nguyễn Huy Tưởng, Nguyễn Tuân và Nguyễn Khải đã cùng nhau mạnh mẽ tiến bước về nông trường Điện Biên. Sau chuyến đi thực tiễn đó mỗi tác giả đều có cho riêng mình những trải nghiệm đáng giá và những tác phẩm thâm thúy. Trong lúc Nguyễn Huy Tưởng cho ra đời nhiều tiểu thuyết, Nguyễn Tuân có riêng mình tập tùy bút Sông Đà, thì Nguyễn Khải cũng có truyện ngắn Mùa lạc. Mặc dầu cái thời khắc mang tính thời sự của tổ quốc đã qua được mấy chục năm, thế nhưng những nội dung nhân văn trong tác phẩm này của Nguyễn Khải vẫn tồn tại và sống mãi trong lòng người đọc.

      Mùa lạc ko phải là một truyện ngắn phức tạp, nhưng mà chủ yếu tập trung vào đời sống của con người sau ngày kháng chiến chống Pháp, những đau thương tạm qua đi, nhân dân Việt Nam bước vào một khởi đầu mới, nhiều khó khăn, nhưng cũng nhiều kỳ vọng, bỏ lại sau lưng nhiều đau thương, mất mát. Câu chuyện tập trung vào nhân vật Đào, một người nữ giới có số phận xấu số, chông chênh cũng như nhiều kiếp nữ giới của thế kỷ trước. Một trong những cái xấu số lớn nhất của đời chị đó là cái ngoại hình kém duyên “hai con mắt hẹp và dài đưa đi đưa lại rất nhanh, gò má cao đầy tàn nhang, và hàm răng đen nhờ nhờ hơi nhô ra ngoài môi”, khuôn mặt ko ưa nhìn, dáng vóc của chị cũng ko lấy làm dịu dàng mấy với một cái dáng “sồ sề”, chân ngắn. Thế nhưng chị Đào cũng đã từng có được chồng, chị đã nên vợ nên chồng với người ta từ thuở 17, bẻ gãy sừng trâu, cái thuở còn ngô nghê hồn nhiên. Cứ nói rằng hồng nhan bạc phận, nhưng ít nhất tương tự chị cũng được vui vì cái nhan sắc của mình, còn đằng này chị đã buồn vì bản thân kém xinh, lại khốn khổ với một người chồng bỏ đi biền biệt, nghiện rượu chè, cờ bạc, khiến đời chồng con của chị long đong. Rồi cái người chồng đó cũng ra đi sớm, để lại cho chị đứa đàn ông hai tuổi thế nhưng nó cũng bỏ chị nhưng mà đi nốt vì bệnh sài, chị trở thành người nữ giới cô độc, ko nhà ko cửa, chơ vơ trên đời với nhiều nỗi cực khổ. Chị sống với kiếp lênh đênh “đòn gánh trên vai, tối đâu là nhà, ngã đâu là giường” khốn khổ, thiếu thốn với “Mùa hè vài cái áo cánh nâu vá vai, mùa đông một chiếc áo bông đã bạc”, đời người nữ giới vốn ưng được êm đềm, lặng gió thế nhưng mà với chị “bàn chân đã từng đi khắp mọi nơi ko ngừng lại một buổi nào”.Có biết bao nỗi đắng cay, tủi nhục đã trùm lên cuộc đời của người nữ giới này, để rồi nó hiện hẳn ra cái ngoại hình của chị “Mái tóc óng mượt ngày xưa qua năm tháng đã khô lại, đỏ đi như chết, hàm răng phai ko buồn nhuộm, soi gương thấy gò má càng cao, tàn nhang nổi càng nhiều”. Rồi những lúc đau ốm chị lại nương nhờ người này người kia một tẹo để vượt qua, chị Đào đôi lúc đã nghĩ muốn về quê, nhưng quê chị làm gì có người nào nữa, rồi muốn chết cho đời hết nặng nhọc, khốn khổ đó thế nhưng “đời còn dài nên phải sống”. Có thể trông thấy rằng chị Đào là một người phụ nữ thật kiên cường, mạnh mẽ và có sức sống tiềm tàng mãnh liệt tới nhường nào, chị đã trải qua nhiều xấu số thế nhưng chị chưa từng buông xuôi cuộc đời mình, vẫn miệt mài siêng năng lao động để nuôi sống bản thân. Nhưng đồng thời những xấu số, mất mát và thiếu thốn cả về vật chất lẫn ý thức đã khiến chị có cái vẻ “táo tợn và liều lĩnh, ghen tuông tị với mọi người và hờn giận cho thân mình”. Phải hờn trách chứ, bởi đời chị nó khổ quá, nhưng mà chị thì có tội tình chi.

      Những tưởng cuộc đời chị Đào sẽ mãi phải chịu cảnh lênh đênh, bốn bể là nhà thì “tâm lý con chim bay mãi cũng mỏi cánh, con ngựa chạy mãi cũng chồn chân, muốn tìm một nơi hẻo lánh nào đó, thật xa những nơi thân thuộc để quên đi cuộc đời đã qua” đã đưa cuộc đời chị đi vào một bước ngoặt khác, tươi sáng và nhiều hứa hứa. Ở nông trường Điện Biên, chị Đào ko còn phải chịu cảnh lênh đênh nay đây mai đó, bốn bể là nhà, chị được hòa vào cái thú vui lao động, phấn đấu và thi đua, tâm hồn chị đã bứt đi được cái cảm giác lạc lõng và cô độc. Bởi lẽ lúc đầu dù chị chưa quen thói với tất cả mọi người, nhưng ít ra chị cũng thân thiết được với Huân một anh chàng kém chị 25 tuổi, đẹp trai nhất nông trường. Sự khỏe mạnh, vui tính, khôn khéo, đa tài của Huân đã thắp lên cho cuộc đời chị nhiều thú vui trong lao động, bởi lẽ ít ra chị cũng có một người cùng lao động, cùng nói chuyện và cũng là để thi đua. Tuy nhiên, chị Đào vẫn chưa mở khóa được tất cả những tự ti tự ti trong lòng mình, cái nỗi buồn lòng của một người nữ giới xấu, sắp qua tuổi xuân thì, nhưng mà lại cứ độc lai độc vãng, ko chồng con, ko được người nào ngó ngàng mến thương. Thành thử ra lúc phải nghe cái sự gán ghép kỳ quặc giữa chị và Huân, của anh chàng tên Lâm nó đã vô tình khía mạnh vào nỗi tự ti, buồn lòng nhưng mà chị cất giữ lâu nay. Thế nhưng Đào ko phải là một người phụ nữ dễ xấu hổ, hay khuất phục trước những lời trêu chọc tinh khôn của người khác, chị mạnh mẽ bác lại và dường rất điềm nhiên trước cuộc đời lắm gai góc của mình. Lúc đầu chị thành thật thổ lộ “Các anh đã biết đời em rồi đấy. Mỗi năm một tuổi, cái tuổi nó đuổi xuân đi. Nồi nào vung đó, em đã có bố cháu dưới xuôi rồi, mai nay bố cháu cũng lên đây xây dựng xã hội chủ nghĩa cùng với em đấy”. Nhưng sau nhiều lần đương đầu với trò đời đùa độc ác thích xoáy vào nỗi xấu số của người khác chị đã ko buồn nhún nhường, thành thật nhưng mà làm gì nữa, chị đã 28 tuổi, chứ chẳng phải bé nhỏ để người ta bắt nạt mãi thế chị tự tin nhưng mà thành thơ, thành vần rằng “Huê thơm bán một đồng mười. Huệ tàn nhị giữa giá đôi lạng vàng”. Giá đôi lạng vàng chứ chưa vị tất đã bán đâu anh Huân ạ”. Tới đây người ta mở màn trông thấy, chị Đào ko hẳn đã tắt hẳn những kỳ vọng về một cuộc đời được mến thương, chẳng phải chị vẫn rất có ý thức về cái trị giá của mình hay sao. Chị vẫn có lòng tự trọng của một người nữ giới dù ko đẹp nhưng tâm hồn đẹp, hăng say lao động, siêng năng chịu khó hơn bất kỳ người nào. Và những lúc nhìn thấy cái vẻ trẻ trung khỏe khoắn của Huân, một chàng trai như ánh dương giữa cuộc đời, thì cái niềm khát khao kỳ vọng về một cuộc sống hạnh phúc, được mến thương, đùm bọc nó lại âm ỉ cháy trong trái tim nhiều tổn thương. Chị “muốn quên hết, lại ước ao mình được trẻ lại, như ko bao giờ có cuộc đời đã qua, nhưng mà chỉ có lúc này, một nữ người lao động trên nông trường Điện Biên Phủ, một người có quyền được lợi hạnh phúc như mọi người con gái may mắn khác”. Đó là một trong những biểu lộ rõ nét nhất về sự hồi sinh sự sống trong tâm hồn người nữ giới này, bởi lẽ rằng nếu người ta đã ko tha thiết gì thì chắc người ta đã chẳng phải hờn giận, ghen tuông tỵ, hay có những lúc đanh đá, đấu tranh cho bản thân mình, nhưng mà chỉ việc lầm lũi cho qua ngày đoạn tháng như cô Mị trong Vợ chồng A Phủ. Và cũng có những lúc “chị lại bừng bừng nghĩ tới một cảnh gia đình hạnh phúc, lại kỳ vọng cuộc đời của mình chưa phải đã tắt hẳn, một cái gì đó chưa rõ nét lắm nhưng đầm ấm hơn, tươi sáng hơn những ngày đã qua cứ thập thò ở phía trước”. Những kỳ vọng ấp ủ đó kiên cố sẽ nuôi dưỡng tâm hồn chị Đào và sẽ dẫn chị tới những hạnh phúc chị xứng có được.

      Và thật may rằng cuộc đời vẫn ko ngược đãi chị Đào, đã cho chị những tia sáng, những niềm kỳ vọng mới mẻ, lúc có một người đàn ông mới gặp vài lần viết thư ngỏ lời với chị bằng những lời lẽ nhưng mà chị cho là “táo tợn”, là “khinh thường”. Nhưng thực tiễn đó là những điều chị dối lòng, bởi chị bất thần và “sững sờ” trước cái thời cơ được mến thương săn sóc tự dưng tràn tới cuộc đời chị trong hoàn cảnh này, giữa cái cuộc đời hạn hán vì thiếu thốn tình cảm và mất mát quá nhiều. Và sự thực là chỉ một lá thư ngỏ lời đó đã khiến chị vui một “nỗi vui sướng kỳ lạ rào rạt ko thể nén lại nổi, khiến người chị ngây ngất, muốn cười to một tiếng, nhưng trong mi mắt lại như đã mọng đầy nước chỉ định trào ra”. Chị xúc động và hạnh phúc vì cái chuyện vui đột ngột tới trong đời, và tâm hồn chị đã mở màn “thức tỉnh những nỗi khát khao yêu đương, khát khao hạnh phúc nhưng mà chị cố hắt hủi, vùi nén một cách bất lực từ ngót chục năm trời nay”. Thậm chí chưa có gì xác định nhưng chị đã mở màn tưởng tới cảnh chung đụng với con riêng của chồng, những tính toán về cuộc sống sau thành thân,… Đó là những diễn tiến tâm lý thật phổ biến của con người, kỳ vọng và vui sướng dễ dẫn người ta đi xa trong tưởng tượng, và tâm hồn chị Đào đã thực sự sống lại, tươi sáng như cái cách nhưng mà chị nghĩ về tương lai.

      Đôi lúc người ta hỏi chị Đào có yêu anh Huân ko, thiết nghĩ rằng chị Đào mong ước được người như anh Huân, chị thích anh, nhưng chị cũng ý thức được rõ khoảng cách giữa hai người, đồng thời chị cũng ưng ý với những gì mình đang có được. Thế nên chị chỉ ngừng lại ở cái việc ngưỡng mộ và thân thiết với Huân, xem Huân là ánh mặt trời rọi sáng những tối tăm trong lòng chị, cũng là người thấu hiểu chị. Chính vậy nên chị có một cái nhìn rất thiện cảm với mối tình của Huân và Duệ, chị thấy họ thật xứng đôi phải lứa, và chị ra sức vun vén, đắp đầy cho cái tình cảm ngỡ trót lọt nhưng mà nhiều gai góc. Bởi lẽ người trẻ, ít từng trải họ thường có những cái suy nghĩ vẩn vơ, rụt rè và sợ hãi trước hạnh phúc, trước tương lai, đặc thù ở đây là cô Duệ, một cô gái trẻ tuổi, mỏng manh. Còn chị chị cảm thấy vừa lòng với ông thiếu úy, và cuộc đời họ đã gắn với nhau lúc vào vụ gieo ngô, chị đã có một gia đình mới, một bàn tay đàn ông chở che, mến thương, chị lấy đó là hạnh phúc và hợp tình. Và hạnh phúc của chị cũng thu được những lời vun vén từ những anh em trên công trường, những con người từ nhiều miền của Tổ quốc nhưng mà mới chỉ nửa năm trước chị còn xa lạ.

      Tư tưởng chính nhưng mà Nguyễn Khải muốn truyền đạt thông qua truyện ngắn Mùa lạc đó chính là sự hồi sinh của con người, của tổ quốc. Sau giải phóng miền Bắc, có nhiều cuộc đời đã theo đổi theo những chiều hướng tích cực, sự vận động diễn ra một cách lặng lẽ, âm ỉ trong trái tim mỗi người. Họ sống với nhiều kỳ vọng về một tương lai tươi sáng, những khát khao hạnh phúc sau những năm tháng đau thương của tổ quốc và của cả cuộc đời mình. Từ một người phụ nữ kém sắc, góa chồng, sắp hết tuổi xuân, tới anh Huân với “những khát khao, những ước mơ đốt cháy trái tim”, tới cả anh thiếu úy Dịu góa vợ, có đứa con riêng, đã lớn tuổi nhưng vẫn dám mạnh mẽ viết thư ngỏ lời “táo tợn” cho chị Đào nhằm vun vén một hạnh phúc mới. Rồi rộng hơn nữa người ta còn thấy sự sống hồi sinh trên mảnh đất Điện Biên nhưng mà chỉ mấy năm trước còn là bãi chiến trường hoang lạnh đầy mảnh vỏ bom đạn, dây thép gai, hầm hào,… thì nay thay vào đó là “khu nhà nữ người lao động rộn rịp người ra vào, nhộn nhạo những tiếng cười, tiếng mời chào, tiếng đấm tay thùm thụp”, cùng với những cánh đồng lạc, ngô xanh tươi, những con người lao động miệt mài, hăng say. Người ta đã nhanh chóng đặt lại đau thương, mất mát từ chiến tranh vào quá khứ để dựng lại cuộc sống mới trong khi “Trong những buổi lễ cưới người ta tặng nhau một quả mìn nhảy đã tháo kíp làm giá bút, một quả lựu đạn cối tiện đầu làm bình hoa, một ống khối thuốc mồi của quả bom tấn để đựng giấy hôn thú, giấy khai sinh cho các cháu sau này, và những cái võng nhỏ của trẻ em tết bằng ruột dây dù rất óng mượt”,… Tất cả những biểu lộ rõ rệt đó đã cho thấy sự hồi sinh mạnh mẽ, thay da đổi thịt của cả tổ quốc và con người sau mấy chục năm trời nghiệt ngã và thực sự “cuộc sống lớn lao đã trở lại rồi”.

      Truyện ngắn Mùa lạc là một câu chuyện ngắn cấu tứ đơn giản, viết về cuộc sống của nhiều số phận con người sau chiến tranh, dẫu chịu nhiều đau thương vất cả, thế nhưng trong trái tim họ vẫn tràn trề một sức sống tiềm tàng mãnh liệt và hồi sinh một cách mạnh mẽ sau những thay đổi của cuộc sống. Từ đó bộc lộ một cảm hứng mới trong văn học Việt Nam thời kỳ những năm sau kháng chiến chống Pháp đó là sự hồi sinh của tổ quốc, con người, với một niềm tin tích cực rằng chỉ cần phấn đấu, nỗ lực vượt lên trên số phận thì cả con người và cả tổ quốc kiên cố sẽ được lợi những hạnh phúc, những thành tựu nhưng mà chúng ta hằng mong ước.

Phân tích truyện ngắn Mùa lạc của Nguyễn Khải – Mẫu số 2

      Trong văn học, có những nhà văn, thi sĩ chiếm lĩnh đước tâm hồn độc giả ngay từ sáng tác trước tiên. Nhưng điều đó rất hiếm. Nguyễn Khải ko phải là tác giả nhanh chóng khẳng định được mình trên văn đàn. Ông mở màn viết văn từ năm 1950 song chưa thành công; càng về sau, văn phẩm của ông càng giữ được chỗ đứng vững chắc trong lòng độc giả. Khác với các nhà văn đương thời, Nguyễn Khải ko chỉ trình bày sự nhạy bén và năng lực khám phá với các vấn đề xã hội nhưng mà ông còn đi sâu mô tả sự lay chuyển của cuộc sống, của con người. Qua việc đặc tả sự chuyển đổi về số phận và tâm lí nhân vật Đào (Mùa lạc – 1960), Nguyền Khải bộc lộ khá rõ cảm hứng chủ đạo thiên truyện: cảm hứng về sự hồi sinh cuộc sống sau chiến tranh..

      Truyện ngắn “Mùa lạc” phản ánh công cuộc đổi mới xã hội ở vùng đất sau chiến tranh, phản ánh cảnh sống con người trên nông trường Điện Biên. Đào cùng là một trong những người gắn bó với cuộc sống nơi đây. Chính mảnh đất này đã góp phần xây dựng cho cô một sức sống mãnh liệt, một cuộc đời mới.

      “Đào lên nông trường Điện Biên vào dịp đầu năm, ngoài tết âm lịch chừng nửa tháng”. Trước lúc lên nông trường, Đào “gặp nhiều điều đau buồn”. Cô “lấy chồng từ năm 17 tuổi, nhưng chồng cờ bạc, nợ nần nhiều bỏ đi Nam tới đầu năm 1950 mới về quê. Ăn ở lại với nhau được đứa đàn ông lên hai thì chồng chết. Với người phụ nữ trẻ, mất chồng là nồi xấu số cùng cực, nhưng “mấy tháng sau đứa con lên sởi bỏ đi để chị lại một mình” thì ko còn gì có thể cực khổ hơn thế. Đào phải bôn ba kiếm sống với nỗi đau chưa tắt, với cô quạnh bao trùm: “đòn gánh trên vai, tới đâu là nhà, ngã đâu là giường, lúc ra Hòn Gai, cẩm Phả lấy muồng, lúc ngược Lào Cai buôn gà, vịt.,.”, nơi nào cũng có dấu chân cô độc của chị. Với Đào, khó khăn về vật chất đã khổ (Mùa hè vài cái áo nâu vá vai, mùa đông một chiếc áo bông ngấn bạc…) nhưng sự thiếu thốn trong tâm hồn còn đáng sợ hơn nhiều. Nhìn “ngọn đèn dầu” chị tủi thân “sực nhớ trước đây mình cũng có một gia đình, có một đứa con, sớm lo việc sớm, tối lo việc tối. Còn hiện thời bốn bể là nhà, chỉ lo cho thân mình sao được cơm ngày hai bữa, chân cứng đá mềm”. Có thể nói Đào có một số phận xấu số. Những bi thương, khốn khổ hiện hình trên hình thức của chị: “Mái tóc óng mượt ngày xưa qua năm tháng đã khô lại, đỏ đi như chết, hàm răng phai ko buồn nhuộm, soi gương thấy gò má càng cao, tàn nhang nổi càng nhiều”. Chính số phận xấu số, chơ vơ, lạc lõng giữa cuộc đời đã tạo nên cho chị một tâm lí “Muốn chết, nhưng đời còn dài nên phải sống”, một tính cách “táo tợn và liều lĩnh, ghen tuông tị với mọi người, hờn giận cho thân mình”.

      Cuộc sống của Đào lúc chưa lên Điện Biên ko được Nguyễn Khải mô tả cụ thể. Nhưng dưới ngòi bút đầy thông cảm, Đào xuất hiện với bao nhiêu xót thương. Tuy nhiên, nếu chỉ có vậy thì chẳng có gì đáng nói bởi văn học xưa nay đã nhắc đến tới nhiều nỗi đau nhân thế. Giả sử Đào hiện diện cho con người chỉ biết tới cực khổ thì sẽ chìm lấp giữa trăm nghìn hình tượng khác. Ở Đào, tuy trải qua nhiều tháng ngày khốn cùng, nhưng trong cô vẫn le lói mong muốn được sống. “Muốn chết” nhưng lại tiếc “cuộc đời còn dài”. Chính vẻ đẹp quả cảm  kiên nghị đã làm hình tượng nhân vật Đào sống mãi. Đã ko thể chết thì quyết sống cho dù sống trong nỗi tủi nhục của con người biết phận mình trăm đường thua thiệt.

      Đào lên nông trường “với tâm lí con chim bay mãi cũng mỏi cánh, con ngựa chạy mãi cũng chồn chân, muốn tìm một nơi hẻo lánh nào đó, thật xa những nơi thân thuộc để quên đi cuộc đời đã chịu”. Ở nông trường, Đào tích cực lao động bởi cô hiểu chỉ có lao động mới tìm thấy thú vui và hạnh phúc. Cô thi đua với những người khỏe mạnh như Huân, Lâm… “bàn tay có ngón rất to vẫn thoăn thoắt quơ ra phía sau nắm từng bó lạc và bằng cử chỉ rất nhanh, chị uốn hai cổ tay xiết những rễ cây đầy củ lạc già lên vòng trục”. Lên Điện Biên, số phận của Đào dần dần thay đổi. Ít nhất ở thời kì này cô ko phải bươn chải khắp nơi, ko nhà ko cửa. Cô đã tìm lại được chút thú vui trong lao động, với những bằng hữu xung quanh. Nhưng do Đào vẫn mang tâm lí tự ti, tự ti và chưa hiểu hết mọi người nên cô thấy cực khổ lúc bị mọi người châm chọc. Đào tự ti vì cái xấu, cái nghèo… của mình, song anh chàng Lâm vô tâm lại khía đúng vào nỗi khổ đó. Đào ko có nhan sắc – vũ khí người phụ nữ nên cô dùng tiếng nói để tự vệ. Chị nhìn Lâm hờn dỗi, chua cay: “Trâu quá xá, mạ quá thì, hồng nhan bỏ bị thì còn gì là xuân nữa hỡi các anh”. Đào là một người phụ nữ, cô cũng buồn về sự xấu xí, ế ẩm, lỡ làng nên đôi lúc cô mềm lòng, thổ lộ sự cực khổ với người đời “mỗi năm mỗi tuổi, cái tuổi nó đuổi xuân đi, nồi nào vung nấy, em đã có bố cháu ở dưới xuôi rồi”. Nhưng sau đó, Đào lại thấy tiếc cho sự thành thật của mình “chẳng việc gì phải tủi, phải nhún nhường”. Cô khát vọng được sống bằng tất cả điều gì mình có, người nào chẳng có phần tốt đẹp. Cho nên Đào ko chấp nhận sự thương hại. Cô dám nhìn thẳng vào sự thực, tự hào về sự thực đó: “Huê thơm bán một đồng mười, Huê tàn nhị rữa giá đôi lạng vàng. Giá đôi lạng vàng chứ chưa vị tất đã bán đâu anh Huân ạ…”. Giọng nói chanh chua, chua chát, đanh đá của Đào thật ra chẳng làm ác với người nào. Đó chỉ là vũ khí tự vệ để dấu đi tâm lí tự ti, đau buồn trong lòng – nỗi đau của còn người ý thức được mình. Đào hiểu muốn hòa nhập là phải tìm thấy trong cuộc sống, trong lao động nét chung, những tấm lòng bao dung. Nhưng hòa nhập ko phải là hạ mình, nhưng mà vẫn ngửng cao đầu tự hào. Tâm lí Đào thật phức tạp, lúc hờn giận, lúc tủi nhục, lúc lại ngửng đầu hãnh diện. Chính ở tình tiết này, Nguyễn Khải bộc lộ khá rõ cảm hứng về sự hồi sinh của sự sống. Chỉ lúc nào tâm hồn con người biết đấu tranh, biết vươn lên, sáng sủa, biết khát thèm sự sống thì tình cảm mới lay chuyển, thay đổi, trình bày cho sự xâu xé đời hồi sinh. Nếu con người ko muốn tới với sự sống thì tâm hồn mãi chỉ là chuỗi dài le lói, băng lạnh, chẳng nẩy sinh ra nhiều diễn biến tâm lí, tình cảm phức tạp.
Thời kì đầu lên nông trường Điện Biên, số phận và tâm lí Đào đã bước đầu thay đổi. Cô đã dần mất đi suy nghĩ “còn những ngày sắp tới ra sao chị cũng ko cần rõ”. Chị ko còn tâm lí buông trôi chơ số kiếp, chị biết tự hào, biết sống vì phần tốt đẹp bên trong của mình. Nhưng phải tới thời kì sau – thời kì Đào thật sự hòa nhập với cuộc sống nông trường thì cuộc đời chị mới lật sang trang mới. Tới đây, cảm hứng về sự hồi sinh của cuộc sông sau chiến tranh mới được nhận thấy một cách rõ ràng, đầy đủ.

      Trước kia, tâm lí cửa Đào là “chán sống”, “quên đi cuộc đời”, nhưng sức sống vần ẩn giấu mãnh liệt trong con người chị qua hình dáng, cử chỉ, tiếng nói của chị. Con người với “hai mắt hẹp và dài đưa đi đưa lại rất nhanh (…) hàm răng khểnh của người xoành xoạch ưa đùa cợt” cùng tâm lí “đôi mắt nhỏ vẫn ánh lên thử thách” thì ko bao giờ chán sống. Tâm lí tự ti, tự ti, đanh đá chỉ là lớp vỏ qua bao nhiêu nắng mưa dãi dầu. Niềm khát khao sống trong cô bao giờ cũng mãnh liệt, hễ lúc gặp điều kiện sẽ hồi sinh, tăng trưởng mạnh mẽ. Đào ko chịu khép mình trong nỗi đau thầm lặng. Chị sống táo tợn và liều lĩnh bởi chị CẦN SỐNG, THÈM SỐNG. Nỗi khát thèm đó dữ đội, bùng cháy chứ ko thể âm ỉ, phẳng lặng.

      Từ tâm lí ghen tuông tị, Đào tìm thấy thú vui, lao động tích cực, lối sông tiêu cực bị đẩy lùi. Làm việc bên Huân, nhìn “đôi cánh tay cuồn cuộn thớ thịt cháy nắng, Đào cháy lên nỗi thèm khát một cảnh gia đình”. Nguyễn Khải viết về sự hồi sinh của cuộc sống, nhưng ko chỉ là cuộc sống vật chất, cái màu xanh lặng lẽ của lá lạc, lá cỏ nghệ, rút đồng, miếng vàng sẫm của mấy mảnh gianh…, nhưng mà quan trọng hơn là cuộc sống ý thức. Sự “hồi sinh” là gì, nếu chẳng phải là sự sống lại mong ước “cảnh gia đình” đầm ấm, tình cảm hạnh phúc. Đào thích gần Huân chưa hẳn là Đào yêu Huân, bởi lí trí méc cô đừng hi vọng gi ở người đàn ông đó. Đào tới với Huân vì hơi thở, nụ cười, sức mạnh của anh đốt lên trong cô niềm hi vọng mới – hi vọng cuộc đời mình chưa tắt hẳn. Sự hồi sinh ở đây chính là tâm lí dai sức trong Đào ko chịu tắt theo năm tháng.

      Sự hồi sinh – chủ yếu phải do bản thân vận động. Nhưng nếu gặp tác động nào đó, sức sống sẽ nhanh chóng, mạnh mẽ trỗi dậy, Với Đào, sự hồi sinh trong tâm hồn cô trở thành mãnh liệt, lúc âm ỉ, lúc bùng cháy dữ dội từ lúc thu được bức thư tỏ tình của thiếu úy Dịu.

      Lúc đầu, Đào bất bình vì nghĩ “người ta đem mình ra nhưng mà đùa cợt”, người ta khinh mình, Những tự ti, tự ti trong chị vẫn chưa chết hẳn, nó khiến chị tức giận muốn xé bức thư ra “làm trăm mảnh”. Nhưng lúc gấp lá thư lại, một cảm giác êm đềm cứ lan nhanh ra như mạch nước rỉ thấm vào những thớ đất khô cằn vì nắng hạn. Hình ảnh “thớ đất khô cằn” chỉ là hình ảnh ẩn dụ chỉ tâm hồn Đào đã chết cứng, đã chai sạn qua bao năm nay, vất vả. Song “mảnh tâm hồn” đó đã xanh tươi, nẩy mầm bởi cô thu được lời mến thương, gắn bó qua bức thư tình, Lời lẽ trong bức thư làm cho số phận, tâm lí Đào chuyển đổi hoàn toàn, Chị ko còn ác cảm với mọi người, vui vẻ, “sẵn sàng tha thứ cho mọi câu đùa nghịch khác. Tất cả đều là những người đáng yêu, tất cả đều vun xới cho hạnh phúc của chị, đây là anh em, là người làng, họ nhà gái cả”. Giờ đây, sự sống thật sự trở lại với Đào. Cô ko còn chán sồng nhưng mà thấy mình gắn bó với nông trường: “Chẳng người nào ở vậy được suốt đời, chẳng người nào muốn đi vất vưởng mãi, người nào cũng muốn có một quê hương… em định ko về dưới xuôi nữa, em ở mãi đây với các anh. Phải đặt hoàn cảnh Đào trong ngày nay với quá khứ mới hiểu hết ý nghĩa, khát vọng trong câu nói của Đào. Hành trình hồi sinh của tâm hồn con người qua bao nhiêu thăng trầm đã SỐNG.

      Đào là con người cực khổ, cô ko “hồng nhan” nhưng vẫn cứ “đa truân”. Cô xấu xí, tự ti, tự tỉ, chán nản với đời lúc mới hai tám tuổi. Nhưng cô đã biết vượt qua những rạnh giới hạn hẹp tư nhân để vươn lên chiếm lĩnh cuộc sống. Tương tự, Nguyễn Khải đã phát xuất hiện sự sống của con người ko bao giờ vơi cạn, kể cả lúc tưởng nghe đâu tư nhân đó buông trôi số phận cho “hồng quân xoay vần”.

      Sự hồi sinh của cuộc sống sau chiến tranh ko chỉ trình bày qua nhân vật Đào, nhưng mà còn bộc lộ qua Huân với “những khát khao, những ước mơ đốt cháy trái tim”, qua lời ngỏ “táo tợn” của ông trung đội trưởng già phụ trách lò gạch. Sau chiến tranh, sự sống hồi sinh khiến “khu nhà nữ người lao động rộn rịp người ra vào, nhộn nhạo những tiếng cười, tiếng mời chào, tiếng đấm tay thùm thụp”. Mảnh đất Điện Biên trước kia là chiến trường tàn khốc nhất Đông Dương, nhưng mà chỉ mấy năm sau, sức sống đã trở lại: “Trong những buổi lễ cưới người ta tặng nhau một quả mìn nhẩy đã tháo kíp làm giá bút, một quả lựu đạn cối tiện đầu làm bình hoa, một ống khối thuốc mồi của quả bom tấn để đựng giây gia thú, giấy khai sinh cho các cháu sau này, và những cái võng nhỏ của trẻ em tết bằng ruột dây dù rất óng mượt”. Sự hi sinh xương máu và sức lao động đưa tới một màu xanh thay cho dây thép gai, mìn và còn tràn trề những tiếng cười, tràn trề thú vui và hạnh phúc: “tiếng cười the thé, tiếng thủ thỉ, tiếng la hét, tiếng trẻ em khóc” nhưng mà Nguyễn Khải phát xuất hiện chỉ sau bốn năm chiến tranh là biểu lộ thâm thúy sự sống đang hồi sinh lúc chiến tranh đi qua: “cuộc sống lớn lao đã trở lại rồi”.

      Kế bên sự hồi sinh trong tâm hồn cảnh sống con người là sự hồi sinh của tự nhiên, của hạ tầng: “Cũng chẳng ngờ đâu khu pháo binh phía Tây Hồng Cúm của giặc năm xưa lại là bãi trồng lạc của đội sản xuất số sáu… Một năm đã đi qua, mùa xuân thứ hai đã tới. Mày xanh thẫm của đỗ, của ngô, của lạc, màu xanh non của lá mạ, màu đỏ tươi của ớt chín lan dần lên các thứ màu nhôm nhoam, man rợ khác của đất hoang”.

      Thông qua nhân vật Đào, Nguyễn Khải đã trình bày một cảm hứng mới – cảm hứng về sự hồi sinh của sự sống sau chiến tranh. Đồng thời biểu lộ một năng lực quan sát, khám phá tinh tế. Với Đào, ông ko muốn diễn tả nỗi đau nhân thế nhưng mà muốn bộc lộ niềm tin mãnh liệt vào sự chuyển đổi của số phận con người. Đào là hình tượng tiêu biểu cho những người biết vượt qua ranh giới, đứng lên bằng sức mạnh chính mình nhưng mà sông để tìm thấy hạnh phúc trong cuộc sống mới.

—/—

Với  các bài văn mẫu Phân tích truyện ngắn Mùa lạc của Nguyễn Khải do thomo.vn sưu tầm và biên soạn trên đây, kỳ vọng các em sẽ có thêm những góc nhìn mới mẻ và có cái nhìn tổng quát hơn về  tác phẩm. Chúc các em làm bài tốt!

Đăng bởi: thomo.vn

Phân mục: Lớp 12, Ngữ Văn 12

Xem thêm chi tiết về Phân tích truyện ngắn Mùa lạc của Nguyễn Khải
Tuyển chọn những bài văn hay Phân tích truyện ngắn Mùa lạc của Nguyễn Khải. Với những bài văn mẫu…

Source: THOMO
Categories: Giáo dục

Viết một bình luận